César Freiría

Poucos meses despois de que John Balan deixara baleiro o cargo de home orquestra en Galicia, animábase César Freiría a ocupalo. Baixo o nome artístico de Cé Orquestra Pantasma, este rapaz vigués leva desde o verán do 2008 animando festas populares, festivais, feiras medievais e moitas outras celebracións en cuxos carteis ocupa un lugar destacado. Nado no barrio do Freixo en 1975, cambiou o oficio de carpinteiro, que desenvolveu durante dez anos, para dedicarse a súa paixón pola música cando tiña 29 anos. Veu para Santiago, superou as probas de acceso á Universidade para maiores de 25 e estudou Maxisterio musical. Deseguido, deu clases estes dous últimos cursos nun colexio de Santiago. Na súa cabeza, non obstante, seguíalle rondando o que cualifica como unha "teima" que ten desde neno, un "vicio" polos instrumentos que lle contaxiou o mestre Moxenas sendo alumno seu de gaita.

E é que unha persoa, matiza Cé, non se converte en home orquestra dun día para outro. "Tratouse dunha evolución, despois de anos traballando con diferentes instrumentos e en diferentes formacións musicais", conta. O mestre Moxenas levaba ás clases outros instrumentos á parte da gaita, César devecía por tocar todos os que chegaban ás súas mans e, ademais, meteuse nunha coral infantil, integrou grupos de gaitas, folk, punk, rock, un deles A Roda, no que permaneceu seis anos. De aí pasou a inventar el mesmo instrumentos que lle permitisen tocar varios á vez "coa idea de dar concertos eu só" e, por último, tocoulle a quenda "a poñer un bombo nas costas e recuperar a figura clásica do home orquestra".

O repertorio de Cé Orquestra Pantasma é do máis variado. Foino ampliando co tempo e coa finalidade de conectar co maior número de ambientes e públicos. Desde o seu comezo con poemas de autores galegos, falecidos e contemporáneos, como Cabanillas, Ferreiro, Olga Novo, pasou a incorporar un espectáculo infantil; engadiu despois versións de cancións populares; para os maiores, preparou clásicos dos anos 40 e 50, dálle tamén ó rock, ó pop, bota man do Xabarín e do bravú... Postos a escoller, o que máis lle gusta é actuar para os nenos e nos festivais musicais, onde toca a pé de rúa entre grupo e grupo. A última oferta do seu amplo abano de espectáculos son os xogos populares con música e o único problema de tanta versatilidade é que ás veces esquece as letras. "Bótolle morro e pídolle a xente que me axude a cantar", conta, e tamén que se atopa con algún que outro incrédulo, que lle di que "está todo gravado, que é imposible".

Para as súas actuacións, Cé Orquestra Pantasma conta con dous formatos, ós que se refire como o eléctrico e mais o acústico. O primeiro consta dun bombo cunha caixa que bate e diferentes platos, guitarra eléctrica, harmónica e cazú. Pesa vinte quilos, dezasete de bombo e tres de guitarra. O segundo formato, máis rústico, abrangue gaita, bombo, cabaquiño, acordeón, diferentes frautas, harmónica, chilindrón, carraca, bucina, choca, corno, pandeireta. Anda entre os dez e os doce quilos. O home orquestra, pois, ademais do material e o coñecementos musicais, precisa de preparación física. "E psíquica", engade. "Nas actuacións estou en tensión e non me dou moito de conta. Pero acabo rendido e teño que facer tamén estiramentos despois", sinala.

Pensando xustamente en facilitarse o labor cando decidiu facerse home orquestra, Cé chegou a inventar tres instrumentos: o batepés, que toca cos pés e co que se fai o son do bombo; a calimba-baixo, que toca cunha man e coa que fai os baixos; e unha guitarra de acordes fixos, que toca coa outra man. Logo engadíaselles harmónica, cazú... Agora, sinala, ten este proxecto "un pouco aparcado". Non obstante, segue vencellado á realización de instrumentos
–vexetais e máis feitos a partir de materiais de refugallo– a través de obradoiros que imparte de forma itinerante. Hoxe, domingo, estará en Arteixo, onde ensinará cousas tales como facer un pandeiro cunha caixa de pizza ou unhas claves co mango dunha vasoira.