Un conto e un galano de Reis

Era unha vez un vello velliño de cen anos que chegou a ser o home máis sabio nas ciencias de saber de Nós: a etnografía, a xeografía, a historia. El veu ao mundo na aldea chamada Loureiro de Cotobade e puxéranlle de nome Antón e de apelido primeiro Fraguas, que aínda ía tardar uns anos en ter o segundo e repetido, por mor de nacer fillo de solteira, coma algúns outros nenos protagonistas deses contos do país que disque se contaban arrente o lume da lareira. Un día petou na porta da casa do noso neno un home que se chamaba Manuel. Era o seu pai, que volvía á aldea despois de anos emigrado no Brasil, e dixo que quería recoñecelo e mais casar coa nai.

Despois, Manuel Fraguas matinou nunha segunda viaxe a Brasil na que o acompañase o neno para que alá, alén do mar, entrase de aprendiz de maquinista de tren, que seica daquela era oficio de garbo e gabanza. Pero Antón, á súa maneira, fíxolle entender ao pai que a única máquina á que quería dedicarse era á dese tren que se chama Galicia, que vén vindo polas vías da historia con retrasos horarios e seculares e mesmo con algúns descarrilamentos. Aquel neno da aldea chegou a ser don Antonio, unha das figuras que durante o pasado século con máis señorío exerceu en Santiago a súa humanidade e o seu humanismo. Na vida compostelá poucos homes gañaron para o seu nome un don coma o don de don Antón. A xente recoñecía non só a excelencia dos seus saberes, senón o moito que a súa persoa soubo facerse querer.

E até aquí o conto do neno maquinista, disimulando a insolencia do narrador.

Agora o galano: a exposición que hai uns días se ­inaugurou sobre a vida e a obra de Antón Fraguas Fraguas no Museo do Pobo Galego. Alí fica unha primorosa mostra que moi ben pode ser inspiradora de emoción e de estudo para quen se achegue. Bonita ocasión tamén de visita escolar, porque alí os nosos estudantes atoparán o que Ortega chamaba "unha matriz viva de cultura". Neste caso da nosa cultura, que quere o seu sitio no ceo da cultura universal, que é cousa moi distinta dese horror da cultura global.