A humanidade, que tivo horrores establecidos no seu comportamento comunal, como a ofrenda de mozas e mozos aos deuses, conserva aínda a lapidación, morte producida polo impacto das pedras contra unha condenada -case sempre é muller, que o cordel creba polo máis delgado- que non pode defenderse. Ligada ao fanatismo relixioso, a Sharia islámica, é unha ameaza aínda. No ano 2002, o caso da nixeriana Amina Lawal, sentenciada por adulterio e concepción dun fillo fóra do matrimonio, mobilizou as conciencias máis avanzadas no respecto aos dereitos humanos e grazas a este progreso puido salvar a súa vida. Estes días, en Tarragona, unha musulmana acusada de adulterio sería lapidada se non conseguise escapar dos nove homes que a cativaran e agocharse nunha comisaría.

Afortunadamente podemos gabarnos de que no noso mundo non pasa iso, que nós temos abolido moitos costumes bárbaros e moitas tradicións perniciosas. Boaventura teñan as sociedades que estudan o comportamento dos que nos precederon para desbotar feitos que noutro momento se viron como cousa normal. ¿Había conciencia moral sobre o trato dos escravos? ¿Horrorizábase a gran maioría dos brancos cando lles prohibían aos negros sentarse con eles nos autobuses ou compartiren as escolas? ¿Víase a perversidade que tiña o feito de que unha muller non puidese votar ou non fose quen de administrar os seus bens?

Coa barbarie como tema chegou a facerse arte. Rembrandt deixou un magnífico cadro coa lapidación de San Esteban, un protomártir cristián liquidado por blasfemo. Máis o gran pintor non está implicado na fazaña, non fai máis que expresala de xeito que nos conmova coa carga ética de que cousas así non deben aceptarse moralmente. Traio isto a conto, porque hai moita xente que cavila que os costumes e tradicións deben manterse sen pararse a analizar a oportunidade das mesmas desde a óptica do avance da civilización. Eis as touradas nas que se sacrifica un animal, expondo ademais a vida o seu matador, e todo dun xeito tremendamente cruel. E aínda lle chaman arte e tradición perpetuable. Non sei que se diría se se conservase como diversión aquel circo romano onde o pasaba tan ben a xente (panem et circenses) vendo descuartizarse humanos entre si ou caendo na dentame e nas poutas duns leóns famentos. Pero afortunadamente isto acabouse.