A algúns amigos como Carlos Casares ou Xabier Pousa contáralles o suceso. Fora nun Nadal, aínda non por mediada a posguerra. Despois de 1936 a terra galega non era máis que unha rexión do esquecemento no noroeste peninsular. A lingua e a cultura xeradas no noso país foran borradas e o seu descoñecemento afirmábase sobre a xuventude cada curso. E esa desinformación imposta polo sistema totalitario, ese descoñecemento da realidade das nosas letras e das nosas artes tería de ser, sen dúbida, o factor que, no meu interior, lle había proporcionar unha tan fonda relevancia emocional e reveladora ao insólito suceso que arrodeou o meu primeiro encontro, imprevisto, cun libro en lingua galega e cunha obra do noso egrexio poeta Ramón Cabanillas.

O inesquecíbel acontecemento deu en ocorrer uns meses despois do falecemento repentino do meu pai, xa viúvo, na casa compostelá da Caldeirería. Unha mañá de cedo decidín poñerme a remodelar o seu despacho. Nunha das paredes apoiábase un armario-librería do que eu quería dispoñer. Fun sacando mazos de escrituras e de cartas. A seguido, para acceder á parte superior, abrín as portas de cristais. Os andeis estaban atestados de libros de dereito e algúns de historia. Cando retirara os de unha das fileiras deime de conta de que, na parte de atrás, unha longa lámina de cartón simulaba, de arriba a abaixo, todo o fondo do moble. O pasar do tempo fixera que unha esquiniña se revirase a penas un chisco. Levanteina cun lapis e comprobei que había agachados outros libros que nada tiñan que ver cos temas dos de diante. Coa imaxinábel sorpresa apreciei como aparecía diante miña o que significaría un pequeno tesouro bibliográfico do que o meu pai nunca me falara. Pero alí estaban. Ocultos da represión e altamente comprometedores polos contidos e as dedicatorias. Aínda hoxe me conmove a lembranza do encontro daquel achado que tan fondamente orientaría as miñas preocupacións vindeiras.

O primeiro que tiven nas mans foi Vento mareiro, de Ramón Cabanillas, nunha atrainte edición da madrileña Editorial Galatea, na Biblioteca Galicia, en 1921, con portada de Castelao e ilustracións de Cebreiro. Sentei nunha cadeira que había onda min e lin ata rematar. Corenta e un poemas de diversidade temática e formal nos que se mesturaban composicións líricas e épicas, nun amplo segmento dende o intimismo ao agrarismo e á tradición popular; ao costumismo e, mesmo por veces, con leves asomos vangardistas. Aspectos nos que se me revelou o seu mundo poético evocador e o seu reivindicativo sentir patrio, como así máis tarde recollería da súa narratividade épico-lírica a neomitoloxización recuperadora da "materia de Bretaña" para a nosa literatura moderna. Versos que se converterían nun rexo guieiro para a toma de conciencia da miña galeguidade. Versos e prosas tamén dos outros libros, xuntos na mellor herdanza que me transmitiu o meu pai, aquela deixa secreta de palabras proscritas que, inesperadamente, me habían traer ata estes lonxincuos días do noso presente nos que sigo a alzar a esperanza como bandeira. Aquel vento mareiro que me abriu o camiño para chegar á nosa lingua e a esta terra xenerosa e valente, tanto tempo marxinada ou prohibida, que en palabras de Cabanillas "é a terra galega, a terra sagra como o peito dunha nai, a terra que nos fixo da súa carne e que nos dou o seu sangue e o seu pensamento e os seus amores e nos ten de chamar un día para acocharnos no seu seo, tornando a recollernos na súa entraña para que endexamais nos arredemos dela". Así o lembrei o 9 de novembro pasado no acto da RAG no Concello de Cambados.