Unha parte da culpa tivémola nós. Non toda. O orballo que vai calando nos comportamentos de todos a través dos medios de comunicación, das leis económicas e dos modelos de pensamento imperante, contribúen á situación na que nos movemos. Pero, unha proporción causal de que o mundo de ensino se atope así, témola os propios ensinantes.

Nós fomos os que, baixo o peso da culpa polos peores anos de autoritarismo e falta de diálogo padecidos, quixemos achegarnos ó aprendiz como un ser sen responsabilidade, nin temperamento, nin capacidades dentro dun límite, nin obrigas. Nós fomos os que, cun exceso de paternalismo, inxenuidade e aceptación á primeira de canta idea falsamente revestida de progresista nos chegaba, nos entregamos con entusiasmo a experimentar con métodos débiles e pouco testados. Nós fomos os que, por mor dunha pouco madurada idea de compañeirismo, amizade e achegamento ó alumnos, nos convertemos nuns colegas patéticos, incribles, ridículos. Os profesores, tamén, sen caer agora nunha culpa enfermiza, habemos de recoñecer que desviamos a xerarquía dos obxectivos, trasladamos ó primeiro plano tarefas que nunca deberan pasar de secundarias e aceptamos por comodidade disimulada un exceso de quietude e inmobilismo. Por unha mediocre tranquilidade cedemos a dubidosos experimentos pedagóxicos, recuamos diante de reclamacións ben fundamentadas, abdicamos do noso papel esencial nas decisións educativas.

Evidente. A culpa non é toda nosa, ni se cadra unha gran parte, pero si é certo que, confundidos, illámonos na falsa seguranza do individualismo, na desconfianza de todo traballo colaborador, na confortable fuxida da crítica e esixencia dos outros. Levados da man dunhas directrices erráticas, desesperantes ás veces -certo-, abandonámonos no negativismo, na escusa de que a culpa vén de fóra, de que na concentración das contradicións ás que se presta o ensino, non somos máis ca unhas pezas pouco valoradas e caducas. Se cadra, neste exercicio conservador da profesión, o que tratamos é de ocultar o que nos custa recoñecer: que educar é fundamentalmente unha actividade conservadora, algo que leva implícita a coerción, a imposición, e que, nese rebelde rexeite adolescente, nos comportamos cun afán falsamente progresista, ineficaz, destinado á frustración. Talvez o primeiro exercicio de calquera educador fose entender que, por máis que se ensine a ser críticos e creativos, educar é, tamén e en gran medida, unha profesión esencialmente conservadora.