El Correo Gallego

Tendencias » El Correo 2

Os parafusosda Pontraga

Historias orais

Todos temos a obriga de rescatar aquelas historias antes de que pasen ao esquecemento, antes de que as súas testemuñas falen na lingua do silencio, esa que todos aprenderemos algún día, pero que ninguén, aínda, puido traducir a tempo

• Don Jesús, párroco da parroquia de Santiago de Numide en Tordoia durante a Guerra Civil. - FOTO: ECG
• Don Jesús, párroco da parroquia de Santiago de Numide en Tordoia durante a Guerra Civil. - FOTO: ECG

XOSE ANTONIO GRELA   | 04.03.2018 
A- A+

Logo da política anticlerical da Segunda República, non é ningún segredo o aliñamento da Igrexa co réxime de Franco. Foron moitos os cregos que practicaron a delación e serviron á causa do nacional-catolicismo. Non en poucas ocasións sinalaron a veciños, sospeitosos de comunistas, porque non pisaban a igrexa ou mantiñan un ateísmo confeso. Por outra banda, é xusto dicir que a persecución relixiosa antes e durante a guerra civil provocara preto de 8.000 mártires, máis de 4.000 sacerdotes e 13 bispos foran asasinados, sen contar cun número indeterminado de civís axusticiados nas "Checas". Falar de "curas rojos" non é falar de curas comunistas (aínda que algúns puidesen selo), senón daqueles que non se prestaron ás directrices políticas, non pensaron nunha vinganza ou nun axuste de contas, e non seguiron ningún credo ideolóxico, que non fose o Evanxeo. Por iso, estiveron máis preto do pobo e foron máis queridos e prezados polos seus fregueses.

Oriúndo da comarca do Ulla, D. Jesús chegou á parroquia de Santiago de Numide, no concello de Tordoia, na compaña da súa nai, dona Rosa. Anos máis tarde chegarían tamén as súas irmás, Carmen e Maruxa. Eran tempos difíciles. Traballaban o igrexario como calquera veciño. Tiñan vacas e cabalo - nunca se lle viu montar nel - amén de dous criados e un caseiro. Cando era preciso, algunhas mulleres da aldea ían traballar alí. Dona Rosa e as irmás eran as que gobernaban a casa. D. Jesús nunca se metía nas súas decisións.

Hoxe, a casa do cura está en ruínas. Os morcegos corren o entroido nela. Pero nesas mesmas fiestras que dan cara ó leste, cara a onde nace o sol, pousaba o noso amigo os seus cóbados na soleira, como o poeta Manuel Antonio na varanda, o mesmo que lle cantou ao mar.

Dende aquela fiestra el non cantaba, pero ría ao ver como o rapaz que tiña de criado lle botaba as carreiras ao tren no seu cabalo. Gozaba do espectáculo, porque o animal era quen de facerlle fronte a aquelas máquinas da segunda metade do século pasado, polo menos durante toda a recta de Antemil (dende a ponte ata a volta que o río forma, antes de entrar na estación da Pontraga). Naqueles tempos os abeneiros estaban espolados e, dende a súa casa, a vista era privilexiada.

D. Jesús, voulle gañar ao tren que vén da Coruña ás tres!

Erguíase e ía impecable a dicir misa ben cedo. Case sempre marchaba andando ata a estación a coller o tren ou o coche do correo para arranxar algún asunto. Cando viña de volta paraba na de Manecho, gustáballe facer vida social!, e pódese dicir que tiña alí unha segunda sancristía, porque a xente cando o buscaba, se non o atopaba na casa ou na igrexa, ía á taberna a falar con el.

Non foi un crego á usanza. Coidaba dos fregueses, non só no eido espiritual. Tódolos que acudían eran tratados por igual. Tanto tiña o caseiro, que pedía un mellor destino para o seu fillo no servizo militar, como o máis rico da parroquia para que lle arranxase uns papeis. Tivo que declarar en máis dunha ocasión nos xulgados, sempre en prol dos seus. Cando falaba coas autoridades afirmaba: - Los problemas de mis feligreses son mis problemas y los soluciono yo! Era tal a sona que tiña, que en todo o contorno era coñecido. En certa ocasión estaban uns homes doutra parroquia retidos na comisaría da Coruña, e un deles dixo: - Nós xa estamos fóra, que chegou o cura da Pontraga! - Sinal da fe que tiñan nel. "O cura da Pontraga", así o coñecían, sen dúbida polo peso que tivo o tren no desenvolvemento cultural e industrial do século pasado, e a estación ferroviaria da Pontraga en particular, un nome moito máis coñecido por fóra, cá pequena aldea de Liste, onde tiña a súa casa parroquial.

D. Jesús, como din os que o trataron, pisaba moito! Noutra ocasión chegaron uns homes escapados, abriulles a igrexa e pasaron nela a noite. Pola mañá cedo mandou que se agochasen no monte e que non baixaran ata que el volvese. Ninguén soubo nunca onde ía nin con quen falaba, se coa comandancia da Garda Civil, se co gobernador provincial ou se co mesmísimo Franco. Vaia se pisaba, pisaba moito!

Algúns mozos de Liste, máis por facer unha aduanada que por gañar moitos cartos, foron quitar uns parafusos da vía do tren, en Antemil. Pensaban vendelos e sacar algúns pesos por eles. Xa se sabe, cando se xunta unha rapazada, basta que un prenda nunha idea para que faga coma un misto na herba seca. E así foi, pero o asunto escorréuselles das mans. Non houbo ningún accidente que lamentar, grazas a Deus!, pero á aldea chegou a Garda Civil na procura dalgún grupo insurxente. O cabo dixo que aquelo era un acto de guerrilla, e ían revisar casa por casa, ata dar cos culpables.

Os parafusos estaban metidos nun saco de esparto, agochados dentro do palleiro dunha casa moi coñecida de Liste. Os rapaces que fixeran a falcatruada tiveron medo de que atopasen os parafusos no palleiro. Colleron o saco e fórono enterrar ao monte.

D. Jesús xa estaba de volta (nunca se soubo de onde) cunhas caixas cheas de parafusos novos. Aínda hoxe quedan algunhas testemuñas vivas, que coñecen o lugar exacto onde repousa o saco dos parafusos. Descansen en paz!

Como toda a aldea acabou sabendo que fora cousa de rapaces, e non un atentado terrorista maquinado polos comunistas ou polos foucellas, o cariño e aprecio dos veciños polo seu cura foi "in crescendo" e facendo real a súa lenda. Nunca foi interesado. Non chegou a Tordoia coa teima de facerse rico. Non fixo cartos, pero fixo e deixou moitos amigos. Como el dicía: "non vin a ser servido, senón a servir". Cando falaban na taberna e saía algunha crítica anticlerical, seica contaba que tivera un moi bo mestre no seminario, que lle fixera xurar unha especie de "xuramento hipocrático" do bo crego, unha cita que non foi moi difícil de atopar: "Apacentade o rabaño que Deus vos confiou e coidade del, non á forza, senón de boa gana, como Deus quere; non por unha vil ganancia ou interese, senón con xenerosidade; non como dictadores, senón como exemplos para o rabaño".

D. Jesús Sánchez Verdeal morreu novo, aos 54 anos, nun 13 de xuño de 1959. No seu enterro houbo catorce cregos para dicir a misa. No adro, unha muller que levaba moitos anos de viúva, dixo del:

Sempre morren os bos antes, os ruíns quedan máis tempo para amolarnos!

Non houbo nai que parise un cura coma este! - Departía outra veciña coa viúva.

Nós queriámolo, porque el tamén nos quería a nós - Oíase un pouco máis alá.

Está soterrado á porta da súa igrexa, e quedan convidados para rezar un Nosopai por el, que de seguro, agradecerá.

Aos poucos días, o arcebispado mandou un novo crego de Santiago. Aínda por riba, era avogado!

PROFESOR DE ENSINO SECUNDARIO