El Correo Gallego

Noticia 1 de 1 Área de Compostela  |   RSS - Área de Compostela RSS

o asubío

Reflexión sobre as brañas de Laíño. Por Manuel Lorenzo Baleirón

MANUEL LORENZO BALEIRÓN  | 14.07.2008 
A- A+

Hai un cadro de Corot, o pintor francés do XIX, no que Orfeo regresa dos infernos con Eurídice, fuxindo das sombras da morte a través dun bosque asulagado poboado de ameneiros. Eu imaxino esa escena nas brañas de Laíño.

Hai uns días organizado pola asociación Verdegaia e polo Concello de Dodro, realizouse un roteiro polas nosas brañas. Hoxe a braña é a selva selvaggia de Dante, inzada de ameneiros e salgueiros. Cegáronse as pontellas e os esteiros nos que nos bañabamos de rapaces, medraron os canavais e as espadanas e chegan os toutizos ata a beira do río, onde antes se apañaba herba para o gando. Xa non se apaña. Xa non cantan os eixes dos carros no Lavego e na Estivada. Dentro de nada haberá que ver as vacas nos parques zoolóxicos, pero en tempos, dinos Rof Carballo que os bois cebóns de Laíño eran coñecidos en Madrid.

Por aquí pasou o padre Sarmiento a mediados do século XVIII e fala das brañas de Laíño coma un espazo comunal. Están no dicionario de Madoz que un século máis tarde se refire a elas como "as famosas brañas de Laíño". Ese debe ser o nome que lle deamos, aínda que a Administración utiliza diferentes eufemismos para referirse a elas.

Durante anos estas ribeiras verdes do Ulla foron a despensa dos probes. Ata as aldeas subíase a herba en cestos de aro feitos de carballo e descansábase nos pousos. Pero as brañas eran tamén un territorio máxico, envolto en néboas e soños, onde se agachaban bichocas fabulosas e aves que podían ser do paraíso, pozas sen fondo nas que se afundían os carros coas vacas e non se volvía saber delas. Unha vez coas marés de agosto quedou varado na Lavanqueira un cetáceo enorme coma a balea de Xonás.

De todos é coñecida a referencia rosaliana "como chove miudiño pola banda de Laíño, pola banda de Lestrove…". Rosalía coñecía ben as nosas brañas porque aquí pasou boa parte da súa vida. Foi a derradeira paisaxe que veu cando volvía en tren desde Carril para morrer na Matanza soñando con ver o mar. Entre os papeis inéditos da escritora apareceu a copla "elas de Laíño son, collen o xunco na braña, vano vender a Padrón". Recóllea así mesmo o pai de Antonio Machado. En Padrón, no século XVIII, había tecedores de liño, de la e de xunco. O xunco usábase para facer corozas, capas e polainas. Coméntao Antonio Fraguas nun traballo sobre o Catastro de Ensenada.

Nosa avoa Amancia contábanos outra copla cando nas noites de verán escoitabamos cantar as ras desde a horta de Tarrío: "Polas brañas de Laíño vinte e cinco xastres van, con agullas e tesoiras para capar unha ran". Nunca lla escoitei a ninguén máis. Hoxe tampouco se escoitan as ras.

Perdéronse como diciamos aqueles e outros usos das brañas, ó que axudou moito o expolio da Lei de costas: unha insensatez, un sin sentido. Nun litoral arrasado pola especulación urbanística, denunciada estes días por Greenpeace, a lei aplícase en Dodro, 15 km terra adentro. A min a historia recórdame á do barco de Fitzcarraldo no medio da selva. En 1992 entregáronse os títulos da concentración parcelaria. A Lei de costas é anterior pero aplicouse despois. Debeuse ter previsto semellante dislate. O que nos deron cunha man quitáronnolo coa outra. Hai xente que só ten propiedades nas campías da braña, entregadas polo estado a cambio doutras, pero a Administración é cega coma o ollo do cu e ademais acéfala. En realidade o problema é que non ten alma.

O proxecto que pretenden facer agora, supoño que para lavar a conciencia (se a houbera) consta de dúas actuacións, unha nas brañas de Dodro e Lestrove, e outra na de Bexo. Non vou entrar nelas. Creo que deben someterse á consideración de expertos (outros "expertos" diferentes dos que trazaron a estrada e o "ave" por Manselle) e sobre todo deben discutilas todas as partes implicadas. Verdegaia pide simplemente que se valore o impacto ambiental. Que menos!

A braña é neste momento o humidal máis grande de Galicia e alberga unha riqueza ambiental de primeira magnitude. Nela aniña unha subespecie da escribenta das canaveiras (Emberiza schoeniclus subs. lusitanica). Hai once parellas este ano das sesenta que quedan no planeta. Contóunolo Emilio R. Sabarís do grupo Anduriña que leva anos vindo anelar aves. Unha tarde do mes de xuño levounos á braña de Dodro e cando un macho de escribenta, un dos últimos da súa especie, cantou para nós desde o alto das canibelas o seu canto misterioso e libre, creo que tivemos a sensación de participar nun acto máxico, como quen contempla o derradeiro dos neanderthais. Quizais nós mesmos, máis alá da pura existencia individual, só teñamos sentido como especie.

Medran aquí o Thalictrum speciosissimum, da que só existen dúas citas na provincia da Coruña, o Scirpus pungens, unha variedade de xunco da que apenas quedan exemplares, a herba salgueira, a ulmaria, os lirios, o frundio, diferentes tipos de mentas, varias orquídeas… Algunhas delas enumerounas maxistralmente o poeta Anxo Angueira cando empezamos a camiñata alá nas terras de Bexo, no lugar case exacto onde tamén remata a súa novela Pensa Nao e Amaro boga buscando a liberdade nunha nave que era tamén símbolo da esperanza dun país.

Aves ameazadas como a Folosa acuática (Acrocephalus paludicola) ou raras como o Picanzo vermello (Lanius collurio) pódense ver nas brañas de Laíño; pero tamén a garza, a aguia perdiceira, o gavilán, o vichelocrego, o cardenal, o martiño peixeiro …

O roteiro foi sobre todo espazo de encontro, cruzamento de opinións e de miradas e dou aínda para moitas outras historias das xentes que vivimos aquí, mirando o debalar do río. Quedan para outra, pero calquera delas sería suficiente para reclamar a atención sobre estas Brañas de Laíño deixadas da man de Deus, á beira do pai Ulla que busca xa canso a morte no Mar da Arousa, nesta beira do mundo onde aínda soñan as verdes formigas.