Os outros aprendices

Nos grandes talleres de pintores (Rubens, Tiziano, Velázquez ou da Vinci, poñamos por caso), era común que os aprendices executasen partes das obras baixo a dirección ou supervisión do mestre, quen finalmente se atribuía as mesmas. O nome, a calidade e a visión artística do mestre daban lexitimidade e unidade á peza, aínda que moitos pinceis interviñesen nela. 

Aqueles aprendices, aínda que traballaban sempre ás ordes de quen ostentaba a fama, podían desenvolver co paso do tempo unha ollada individual e un estilo xenuíno. Como dicía Leonardo da Vinci: “A aprendizaxe nunca esgota a mente”, subliñando así a posibilidade de que o espírito creativo se poida expandir moito máis aló do aprendido. De feito, era frecuente que os aprendices se independizasen co tempo, emprendendo os seus proxectos persoais, aínda que moitas veces impregnando os seus lenzos coa pegada dos seus mestres. 

Coa irrupción da IA xenerativa, asistimos agora a un fenómeno que, por analoxía, evoca ese escenario de grandes talleres cheos de aprendices. Un artista ou creador pode usar un asistente de intelixencia artificial para realizar parcialmente o proceso completo de crear unha obra. Apoiándose na máquina desde o mesmo momento en que vai sendo concibida a obra ata a súa execución técnica, pasando pola investigación e a realización de bosquexos a medida que a peza vai cobrando o sentido e a forma buscados. 

Dito asistente, tan distinto aínda do aprendiz humano, posúe con todo a facultade de xerar texto, imaxes, música e outro tipo de contidos á velocidade do raio, e cunha capacidade de sorprender mesmo ao mestre ou creador humano. Pero non posúe a intención de crear nin é consciente de facelo. Non é máis que unha ferramenta, aínda que moi sofisticada e cunha gran capacidade creativa. Por iso adóitase afirmar que a autoría final —e a propiedade da obra creada— recaen no artista de carne e óso, pois estímase que é el ou ela quen achega a intención, a dirección e a responsabilidade do resultado.  

En todo caso, case nada é branco ou negro, tampouco aquí. Por exemplo, se quen usa a IA para crear unha obra nova, sexa unha pintura, unha novela ou unha sinfonía, non sendo nin pintor, nin escritor, nin compositor, obtén un resultado que xulgamos de gran valor artístico ou literario, podemos seguir pensando que esa persoa non só é o lexítimo propietario dos dereitos da obra así creada, senón un excepcional pintor, escritor ou compositor? 

Ao final, o diálogo que hoxe se establece entre a mente humana e a intelixencia artificial xera tantas oportunidades como interrogantes. Impúlsanos a repensar os canons sobre a autoría, a orixinalidade e o mérito artístico, abrindo un debate que transcende o simple ámbito da produción de obras. 

Os aprendices humanos, aínda que traballasen ás ordes do mestre e seguisen cos ollos pechados as súas indicacións, podían acabar desenvolvendo a súa propia obra co tempo e por vontade propia. A intelixencia artificial que hoxe temos non. Neste momento a IA só nos permite crear asistentes, non verdadeiros aprendices de artes ou oficios que aspiren a exercelos algún día. Pero iso é hoxe. Cando as máquinas nos substitúan tamén na creación, seguiremos creando por mera satisfacción, pero xa non teremos que protexer o creado por nós.