O director do Citius advirte que «o efecto da desigualdade que xenera a IA dependerá da vontade de correxila»

Si ou un non á pregunta do seu novo libro, ‘Poden pensar as máquinas’ (Alvarellos Editora)?

Depende do que se entenda por pensar, pero un pensar humano non. Agora ben, no sentido dun pensar utilitarista, pragmático, pois si, aínda que isto merece unha explicación longa que recolle o libro. Resumindo, podería dicirse que non é un pensar humano, e tampouco é necesario que así sexa porque non se trata de replicar nin o cerebro humano nin a súa forma de operar. O que nos interesa da intelixencia artificial é a utilidade das súas aplicacións, o que demostrouse útil para nós.

E a IA vai por ese camiño?

A investigación en IA está fundamentalmente orientada a aumentar as capacidades e potenciar esas aplicacións. Outra cousa é que a medida que aumenten esas capacidades, poida utilizarse para cousas moi boas ou moi malas. E isto sucede con calquera tecnoloxía, é polivalente e en ocasións incluso demostra usos insospeitados.

Aplicar as cautelas propias do sentido común

De que depende que se use para cousas boas ou malas?

Iso é algo que está nas nosas mans. Sempre hai malos que buscan todo o que está ao seu alcance para beneficiarse, lucrarse e facer dano. E é verdade que, sen querer causar ningún mal, ás veces a intelixencia artificial pode ir tan rápido que se utiliza sen tantas cautelas como debería. Non digo que se incumpla a lei, pero cando a tecnoloxía se desenvolve tan aceleradamente, é moi difícil prevelo todo desde un punto de vista normativo, co que hai que aplicar as cautelas propias do sentido común.

Como definiría a IA?

Nisto son moi pragmático e, de feito, o libro reflexiona sobre o nome porque hai moita discusión sobre se o de intelixencia artificial é axeitado. Eu argumento que si porque, ao igual que coa intelixencia natural, tampouco imos dar unha definición absolutamente incuestionable. E pode haber definicións simples, curtas e entendibles, como que a IA consiste en que as máquinas realicen cousas que para levalas adiante no ser humano requiren intelixencia.

Un libro pensado para todos os públicos

Ante que tipo de libro estamos?

É un libro pensado para todos os públicos, non para xente que estea moi familiarizada neste campo. É un libro de divulgación, pero non só porque, aínda que en todo o que traballo academicamente procuro que se entenda, é tamén unha obra moi de pensamento, de facerse preguntas e dar respostas, pero de motivar moitas máis das que contesto.

Preguntas que non contesta...

O que me gustaría é que ao rematar o libro o lector dixera que aprendeu cousas, clarificou ideas, pero que sobre todo lle fixo pensar.

Como xurdiu a idea?

O seu nacemento foi moi peculiar porque parte de dous artigos meus na columna dos domingos en EL CORREO GALLEGO, e nun deles comentaba unha experiencia tratando de analizar se poden pensar as máquinas. Falara disto nunha conferencia que escoitou Henrique Alvarellos, e foi el o que me propuxo un libro para todos os públicos, non científico, sobre o tema. Ordenei textos e ideas, e agora toca que o lector xulgue o resultado.

Reflexión sobre a presenza da IA na vida cotiá

Que acollida está tendo?

De momento é algo anecdótico, aínda non houbo presentación. O que quero é aportar a miña pequena contribución para que se entendan con claridade estas cuestións e se reflexione sobre a extraordinaria importancia da IA nas nosas vidas.

Non somos conscientes diso?

Eu creo que non, e a última parte do libro reflexiona sobre a IA e a superintelixencia, sobre se algún día unha máquina terá unha intelixencia claramente superior á de calquera ser humano e o que iso implica, aínda que é algo que non se pode abordar exhaustivamente en 140 páxinas.

Versatilidade para resolver problemas

Ve factible a superintelixencia?

Si, claro, pero non coa velocidade que cada vez máis xente pensa. A IA terá unha intelixencia equivalente á do ser humano no sentido da nosa versatilidade para aprender ou resolver problemas. Pero todo iso está lonxe das máquinas, aínda que un dos gurús dixo que lograríase no 2025 e outros cren que será este ano. Eu penso que sucederá, pero non temos pistas para especular coa data.

"Podería ser que unha máquina, pola súa propia complexidade e intelixencia, fose consolidando emocións, pero hoxe por hoxe non é así"

Senén Barro

— Director científico do Citius

E que pasa neste ámbito coa intelixencia emocional?

Podería ser que unha máquina, pola súa propia complexidade e intelixencia, fose consolidando emocións e que estas formaran unha parte indisoluble das súas capacidades e competencias. Pero hoxe por hoxe non é así. As emocións das máquinas son simuladas, tentan reproducir certos patróns que para a interacción persoa-máquina son útiles. Os ChatGPT e similares son extraordinariamente empáticos, a través de aprendizaxes específicos para que se relacionen, e iso é o que engancha tanto a certos perfís de persoas.

Acentuará a IA a desigualdade?

Todas as tecnoloxías, de forma espontánea, provocan un incremento das desigualdades. Para impedilo, temos que ter a vontade de evitar ou correxir esas desigualdades. As computadoras son unha fonte de desigualdade, pero se hai acceso a elas na escola pública, xa non é así. O novo Centro de Protonterapia de Galicia permitirá o acceso a esta terapia a través da sanidade pública grazas a unha doazón de Amancio Ortega e á inversión pública; doutra forma moi pouca xente podería pagarse un tratamento deste custo. A IA non vai ser menos, e o seu efecto dependerá da vontade dos gobernos e das demandas da sociedade.

"O galego proxéctanos a case 300 millóns de habitantes, e os que falamos castelán e galego cubrimos razoablemente case 900 millóns"

Senén Barro

— Director científico do Citius

O libro aborda en galego un ámbito dominado polo inglés.

Está escrito en galego porque é a nosa lingua. Toda lingua é un tesouro e non se poden perder, é unha ponte entre persoas. En galego pódese dicir todo, como neste libro, que fala da intelixencia artificial, da tecnoloxía. O galego proxéctanos a case 300 millóns de habitantes, e os que falamos castelán e galego cubrimos razoablemente case 900 millóns. En marzo haberá un novo encontro galaico portugués no Citius do Proxecto Nós para desenvolver o galego na economía e na sociedade dixital, e uns falan en galego, outros en portugués e nos entendemos fantasticamente ben.