Mulleres de Compostela: Elas convídannos a seguir loitando

«Un dos cualificativos que me dirixen é o de muller combativa», dicía no seu vídeo de presentación Isabel Castillo, a primeira en recibir o recoñecemento da cidade na gala ‘Mulleres de Compostela’, que se celebrou este luns no Principal. A avogada congratulouse de que a decisión de premiar estas santiaguesas a tomase a Corporación local «por unanimidade» e lamentou que no relativo aos «dereitos das mulleres hai moito que perseguir, parece que a lexislación non abonda», no que se refire á violencia de xénero. Castillo non dubidou en proclamar dende o atril un: «Non á guerra, queremos vivir en paz».

Xunto a ela, nun teatro ateigado e iluminado de morado, recolleron o aplauso e o agarimo do público e da Corporación local: Pilar Farjas, Diana Parente, Luísa Ríos, María Loureiro, Merche Espiño, Clotilde Rodríguez e as actrices Patricia de Lorenzo, Mónica García e Arantxa Villar (‘As fillas bravas’, de Chévere). Todas elas recibiron o recoñecemento con «sorpresa» e agradecemento, mais non era iso o único en común, tamén todas elas son mulleres que animaron ás presentes «a seguir loitando» polos dereitos conseguidos, pola igualdade e contra as violencias. E tamén todas elas destacan por loitaren na súa traxectoria vital e profesional dende unha perspectiva de xénero, cultural e social.

O social, o colectivo, a comunidade... É o que marca a vida profesional de Luísa Ríos, que até non hai moito rexentaba a mercería do mesmo nome na rúa de San Pedro. Ela, nerviosa e sorprendida polo recoñecemento, non o dubida: «Son de San Pedro, de alí non me movo». Porque foi alí onde, chegada da aldea «coma Neira Vilas», comezou a forxar o seu futuro, a integrarse no ir e vir da principal entrada de camiñantes á cidade histórica e na vida do barrio.

Porque a Santiago xa non se «entra chorando e se sae chorando», senón que en «en Compostela quédase», como fixo a profesora e divulgadora Merche Espiño. Outra das homenaxeadas neste 2026 que abandonou a súa Pontevedra natal para traballar durante case 40 anos na capital galega e «loitar» tamén ela, pola «lingua B» que impartiu no IES Eduardo Pondal, e por traer a vida santiaguesa da nosa principal poeta ao primeiro plano. Espiño lembrou nas táboas do Teatro Principal que tamén as pisara en 1860 Rosalía de Castro, e animou a Corporación municipal a poñer en marcha na cidade unha Casa Museo.

Dende o ámbito da sanidade recoñeceuse o traballo de Tilde Rodríguez Martul, a primeira foniatra da sanidade pública galega, que alén disto posúe na súa traxectoria vital a experiencia da emigración (naceu en Bos Aires, Arxentina) e tamén a de ser, aínda que con carácter de interinidade, a primeira alcaldesa da cidade, e a edil que creou a Concellaría da Muller aló polo 1993.

Tamén vinculada á sanidade foi a traxectoria profesional de Pilar Farjas (ex conselleira entre 2009 e 2011 e secretaria xeral de Sanidade entre 2011 e 2014), aínda que o recoñecemento esta vez lle vén como directora de Cáritas Diocesana Santiago. ‘Mulleres de Compostela’ quixo recoñecer o labor na acción social e no voluntariado desta muller que deixou Teruel para ser unha galega e unha compostelá máis. Farjas tivo recordo para os seus pais, que sen distinción entre fillos e fillas quixeron que estudasen e tivesen independencia.

Dende o campo económico foi agasallada María Loureiro, catedrática da USC e directora do organismo interuniversitario Ecobas. A economista desempeñou un papel destacado no xuízo do Prestige, realizando a pericial económica dos danos ambientais causados polo verquido do petroleiro que tinguiu de negro a nosa costa e axitou o noso ánimo buscando xustiza. Unha xustiza que tamén marca o traballo de Diana Parente, a primeira inspectora da Policía Local da cidade, que destacou no seu discurso a necesidade de traballar pola igualdade e de conservar a dualidade do yin (feminino) e do yang (masculino), sen deixar de lado o primeiro para medrar profesionalmente.

As últimas en recoller o seu premio foron as actrices Patricia de Lorenzo, Mónica García e Arantxa Villar, que encarnan a Dosinda, Isaura e Benedita: ‘As fillas bravas’, que agradecían o recoñecemento a tantos anos facendo teatro, e «teatro con perspectiva de xénero, que tanta falta fai», apuntaba Villar.

As súas personaxes servíronlle á alcaldesa, Goretti Sanmartín, para fiar o discurso final que comezou falando das súas tías, da súa madriña e da súa nai para facer un percorrido paralelo entre a súa experiencia e a das mulleres que marcaron a súa vida coa traxectoria vital de cada unha das homenaxeadas, que recibiron de agasallo unha peza da ourive Susi Gesto, entregada de man dos voceiros dos grupos municipais: Borja Verea (PP), Sindo Guinarte (PSOE), Mercedes Rosón (non adscritos), María Rozas (Compostela Aberta) e Míriam Louzao (BNG).