“A intelixencia artificial debe entenderse como unha ferramenta de apoio, non como un substituto da función social do xornalismo”

P. Vén de ser elixido decano de Ciencias da Comunicación da USC por unanimidade. Que lectura fai dese apoio da Xunta de Facultade?

R. O feito de que a Xunta de Facultade apoiara a candidatura de xeito tan xeneroso non fai máis ca responsabilizarnos, a min e ao equipo que me acompañará os próximos seis anos, dun xeito, se cabe, máis comprometido co centro e a súa comunidade. A confianza depositada na nosa proposta deberemos lexitimala cunha xestión racional e eficiente da facultade.

P. Estivo moi ligado ao antigo reitor Antonio López como director de Gabinete. Que balance fai daquela etapa?

R. O balance é moi positivo. Foron oito anos ao lado de Antonio no goberno da Universidade. Foi, sen dúbida, unha etapa de gran aprendizaxe, de afondar no coñecemento da institución, de reforzar a relación coas persoas que a compoñen e de consolidar, de xeito sólido, o meu perfil no ámbito da xestión. Logo destes anos teño a fortuna de contar con Antonio entre os grandes amigos, foi das persoas coas que máis tempo compartín nos últimos anos e de quen aprendín moito da política universitaria e da relación entre institucións e administracións.

P. Que agarda da nova reitora?

R. O que agardo da nova reitora é o que, entendo, agarda calquera membro da comunidade universitaria: bo tino na toma de decisións e xenerosidade á hora de abordar os problemas que poidan xurdir no día a día da xestión universitaria.

"Da nova reitora agardo bo tino na toma de decisións e xenerosidade á hora de abordar os problemas que poidan xurdir no día a día da xestión universitaria"

P. Cales considera que son os grandes retos da Facultade para os vindeiros anos?

R. A FaCom afronta unha nova etapa marcada por retos decisivos: o proceso imparable e continuo de dixitalización das profesións, o impacto da intelixencia artificial na elaboración de información e na produción de contidos, a necesidade de renovar as titulacións que se imparten, a mellora da empregabilidade e a proxección social dunha institución chamada a exercer un papel central no debate público contemporáneo.

P. De todas esas cuestións, cal considera prioritaria neste momento?

R. Imos ter que analizar moi polo miúdo o ámbito das titulacións impartidas no centro para poder reforzar o perfil dos profesionais que saen ao mercado laboral dende a facultade. É fundamental fortalecer os perfís de xornalistas e comunicadores e comunicadoras audiovisuais facendo pé na súa función social esencial. Nun mundo marcado polo consumo de información e contido audiovisual, é fundamental consolidar capacidades relacionadas co pensamento crítico, a ética profesional, a verificación da información, a comunicación inclusiva e a responsabilidade democrática fronte á desinformación e á polarización dixitais.

No ámbito das titulacións, debemos valorar tamén a posta en marcha dun novo grao que atenda a demanda de perfís híbridos en relación á comunicación dixital e ás necesidades que manifestan as empresas á hora de xestionar a súa comunicación e imaxe. Son cuestións que iremos vendo, xa que da capacidade que teñamos para adaptarnos a unha sociedade con necesidades cambiantes dependerá o futuro da facultade.

P. No seu programa fala dunha candidatura de “continuidade e renovación”. Que balance fai da evolución da FaCom nos últimos anos?

R. Ao longo de máis de trinta anos de traxectoria, a FaCom foi guiada por distintos equipos decanais que contribuíron á súa consolidación e evolución institucional, impulsando a modernización das infraestruturas, a actualización docente e a defensa da identidade académica do centro. Ese labor permitiu fortalecer unha comunidade universitaria cada vez máis plural, participativa e esixente. A historia da facultade é tamén a dun traballo colectivo no que profesorado, persoal técnico e estudantado contribuíron a construír un proxecto común.

A miña candidatura mira ao futuro, ante o que teremos que tomar decisións importantes, da man do aprendido nestas décadas de tradición. Conto no equipo con xente nova, que atesoura xa experiencia e coñece moi ben tanto o centro, como a academia e o ámbito profesional das titulacións que impartimos.

A miña antecesora, Ana Isabel Rodríguez, e o seu equipo conseguiron algo moi importante nos últimos anos, marcados pola postpandemia: a FaCom é un centro cheo de dinamismo, de vida académica e de ilusión. Debemos, a partir de agora, loitar porque isto siga sendo así, ao tempo que avanzamos en cuestións que, como dixen antes, teñen que ver coas titulacións, os perfís profesionais, a empregabilidade e o impacto da proxección institucional da facultade.

P. Tamén insiste en coidar a comunidade universitaria. Detecta certo desgaste ou cansazo tanto no profesorado como no alumnado?

R. A pandemia derivada da irrupción da COVID-19 puxo de manifesto a fraxilidade do que coñecemos por saúde mental e tamén o diverso do contexto social que afecta a cada persoa que compón a nosa contorna e, polo tanto, a comunidade universitaria. Debemos, partindo do aprendido, insistir no acompañamento, dende a perspectiva humana, na etapa universitaria coma un dos valores do centro. Tamén, por suposto, no que ten que ver co desenvolvemento da carreira laboral e profesional de persoal docente e investigador ou do técnico de xestión en administración e servizos.

P. No referente ás instalacións e aos equipamentos, cales son actualmente as principais necesidades da facultade?

R. Neste ámbito temos pendente unha reunión co Vicerreitor de Economía, Infraestruturas e Sostibilidade. É importante para unha facultade coma a nosa que se recoñeza o seu grao de experimentalidade. Os espazos técnicos nos que impartimos docencia ou investigamos teñen pouco que ver cos ámbitos das ciencias sociais e requiren un investimento forte para evitar a obsolescencia e pemitir que o noso estudantado chegue ao mercado laboral o máis preparado posible.

En canto á facultade, é evidente a relevancia arquitectónica do edificio ideado por Álvaro Siza que abriu as súas portas no ano 2000. Este proxecto supuxo un fito histórico na arquitectura compostelá, sendo o primeiro edificio de fóra de Portugal en recibir o prestixioso Premio Secil de arquitectura. A cuestión clave é que, para continuar a poñer en valor esta xoia da que dispoñemos, é esencial facer un investimento constante no seu mantemento. É esta unha cuestión na que tamén insistiremos nos próximos anos.

P. Como se pode ensinar xornalismo nun contexto no que a intelixencia artificial xa redacta textos, edita vídeo ou xera imaxes?

R. Ensinar xornalismo no contexto actual require conservar e reforzar a esencia da profesión. A tecnoloxía pode automatizar tarefas e producir contidos, pero non pode substituír plenamente valores fundamentais do oficio como o criterio, a responsabilidade ética, a capacidade de contextualizar ou o compromiso coa verdade e co servizo público.

Por iso, a formación dos futuros xornalistas debe centrarse tamén en aprender a utilizar a intelixencia artificial de maneira crítica e responsable, incorporando competencias tecnolóxicas e dixitais sen renunciar ao rigor profesional.

Nun ecosistema marcado pola desinformación e polos contidos xerados automaticamente, serán máis necesarios ca nunca profesionais capaces de achegar credibilidade, pensamento crítico e capacidade de interpretación da realidade.

P. Hai preocupación pola precariedade laboral no sector. Que papel pode xogar a universidade para mellorar a empregabilidade do alumnado?

R. A preocupación polo futuro laboral é unha cuestión patente no noso estudantado e nas súas familias. Pero eu diría que na mesma medida en que o é para calquera estudante que comeza coa súa formación universitaria, elemento que considero ferramenta fundamental para fortalecer a empregabilidade e facilitar unha inserción laboral máis sólida e versátil das persoas novas.

Contamos cun mercado laboral en constante transformación, marcado pola dixitalización, a innovación tecnolóxica e os cambios nos modelos produtivos. Neste contexto, a formación universitaria convértese nun elemento clave para ampliar oportunidades profesionais e mellorar a capacidade de adaptación. A universidade non só proporciona coñecementos especializados, senón tamén competencias transversais como o pensamento crítico, a comunicación, o traballo en equipo ou a resolución de problemas, habilidades cada vez máis valoradas polas empresas e institucións.

Ao mesmo tempo, os desafíos existentes no ámbito laboral poden entenderse tamén como unha oportunidade para impulsar perfís profesionais máis preparados, innovadores e capaces de responder ás novas demandas sociais e tecnolóxicas. Por este motivo é polo que temos na revisión das titulacións un dos eixes básicos do mandato.

P. Se ao final do mandato tivese que resumir o éxito da súa xestión nunha idea, cal lle gustaría que fose?

R. Coidar do que funciona ben e cambiar o que se pode mellorar. Son dúas fórmulas para o éxito que son tan fáciles de escribir como complexas de aplicar. Temos seis anos por diante para traballar.