FIESTAS DEL APÓSTOL
Así se hizo el cartel de las Fiestas del Apóstol: un ejercicio de "memoria histórica" inspirado en la obra de Díaz Baliño
La compostelana Iria Aldegunde, autora del cartel gráfico de los festejos, hace un ejercicio «de memoria histórica» al crear una imagen que homenajea al escenógrafo e ilustrador vecino de compostela, muerto a manos del régimen hace 90 años

Iria Aldegunde junto a su cartel. Al lado, Díaz Baliño en su estudio en 1921.

Santiago tenía 43.815 habitantes en 1940 según datos del Instituto Nacional de Estadística (INE) pero Camilo Buenaventura Díaz Baliño ya no estaba en ese censo. Lo recordaba hace tres años una conferencia en el Museo de Pontevedra de la investigadora Iria-Friné Rivera Vázquez. El espíritu creativo de Díaz Baliño (Ferrol, 1889 - Meixide, Palas de Rey, 1936), ilustrador, pintor y escenógrafo late en las Fiestas del Apóstol 2026 gracias a Iria Aldegunde, que se basa en su obra para crear el diseño gráfico que da emblema a unos festejos que duran hasta el viernes 31 de julio.
Díaz Baliño, que murió a manos del régimen el 14 de agosto de 1936 en Palas de Rei, sirve de inspiración a la ilustradora compostelana Iria Aldegunde (Santiago, 2000), nacida en el presente siglo XXI pero que sabe bien que la paleta de colores con la que trabaja tiene un ayer y optó por crear un cartel festivo que parte de un ejercicio «de memoria histórica».
Exposición en la Cidade da Cultura
«Descubrín realmente o traballo de Díaz Baliño hai anos cunha exposición do seu fillo Díaz Pardo na Cidade da Cultura, despois, cando vin a película "O lapis do carpinteiro" (de Antón Reixa sobre libro honónimo de Mnauel Rivas), o meu pai contoume que o personaxe do pintor de "O lapis do carpinteiro" estaba inspirado en Díaz Baliño, que foi asasinado... E hai dous anos, entrei moito a estudar a súa obra artística e a súa biografía e non atopei moitos libros, pero gustábame moito o seu traballo artístico», dice a EL CORREO para resaltar la semilla que generan muestras retrospectivas como esa del Gaiás y otras ensalza la contemplación cercana más allá del contacto online, de ahí que la autora buscase las mejores referencias posibles al idear el cartel de las Festas do Apóstolo 2026.
«Meu pai díxome que o pintor de ‘O lapis do carpinteiro’, está inspirado en Díaz Baliño»
«Fun a varias bibliotecas no meu traballo de documentación para facer este cartel. Neste caso pasei tempo na biblioteca do CGAC (Centro Galego de Arte Contemporánea), que é una biblioteca de arte moia boa. A do CGAC foi a miña biblioteca principal pero non pasei moito tempo alí, dado que tamén ía a tiro fixo. Estiven alí facendo fotocopias, as bibliotecas son meus salvavidas. Cando se fala de Díaz Baliño, fálase moito da súa pintura e fun vindo todo os seus carteis», aclara Iria Aldegunde en alusión a ilustraciones como el cartel electoral para la campaña del Estatuto de Autonomía en 1936 u obras previas como su ilustración para las Fiestas del Apóstol de 1935, cuando Díaz Baliño ya llevaba década y media viviendo en Compostela, en la calle Carretas, a escasos metros de ese Pazo de Raxoi donde Pilar Lueiro, concelleira de Festas y la propia Iria Aldegunde presentaron hace dos semanas el actual cartel.

Pilar Lueiro, concelleira de Festas y la propia Iria Aldegunde al presentar el actual cartel en Raxoi. / Cedida
Colores e intrahistoria
«A paleta de cores do meu cartel está inspirada na segunda etapa de Díaz Baliño… El foi una persoa profundamente católica e a tradición é a catedral de cor púrpura e representan a fe, a liberdade e a paz, o verde esperanza está na nora, e por último a Lembranza, representada na figura feminina inspirada no cartel de Baliño do Estauto de Galicia (1936)…», señala Aldegunde antes de aludir a Risco «e os catro elementos segundo os cales Díaz Baliño realizou a composición do seu póster do Estatuto: o casamento do Ideal coa Tradición, da Esperanza coa Lembranza… Tradición-Catedral, Esperanza-nora, Lembranza-figura feminina que homenaxea o traballo de Díaz Baliño. E no meu cartel está tamén a estrela, non a de cinco puntas, conto coa de 8 puntas, a estrela de Santiago (a que indicou ao bispo Teodomiro o lugar do sepulcro), que está baseada na da Fonte dos Cabalos da Praza de Praterías, sendo a muller que sostén a estrela nesa fonte unha alegoría da Cidade de Santiago», explica la ilustradora compostelana.

Cartel de las Fiestas del Apóstol 2026, obra de Iria Aldegunde. Al lado, dos creaciones de Díaz Baliño. / Cedida - www.isaacdiazpardo.gal
Iria Aldegunde se formó en O Garaxe Hermético, escuela profesional de cómic e ilustración fundada en Pontevedra por Kiko da Silva, autor que colabora a diario con este periódico con la sección "A Silveira".
«Aquela época en O Garaxe Hermético pilloume en parte durante as datas da pandemia, estaba estudando Filoloxía Ingresa (USC) e vin que moitos dos cómics que eu entón leia eran adaptacións literarias e lembro que tiña compañeiros moi moi bos e so teño palabras boas para eles e para os meus profesores. Non estaría aquí se non fose por eles».
Isaac Díaz Pardo e Isaac Fraga
Y hablando de personas que abren puertas a quienes crean, Emilio C. García, historiador ourensano con familia compostelana, recordó hace unos meses estas mismas páginas que Isaac Fraga «inició en Santiago su gran empresa de exhibición de cine», y fue ese emprendedor gallego del séptimo arte y del teatro quien desde 1916 decide apostar por el trabajo de Díaz Baliño, que traslada su taller a la mencionada calle Carretas, ahí donde nace en 1922 su hijo Isaac Díaz Pardo, que apadrinado por el citado empresario hereda el oficio de su padre y también su militancia a galleguista.
«Descubrín realmente o seu traballo hai anos cunha exposición do seu fillo Díaz Pardo na Cidade da Cultura»
La escuela de Kiko da Silva
Y cerca de esa calle picheleira está la Alameda, donde se sitúa una de las debilidades de Iria Aldegunde al preguntarle por su relación con las Fiestas del Apostol.
«De pequena gustábame moito a nora, tanto de día como de noite e tamén o videomapping por iso estou super contenta pola súa volta nestas festas, tamén lembro que aínda que antes as festas tiñan xente pero tiñan menos xente que hoxe», matiza sobre la capital de Galicia, tierra que en 2025 recibió a casi 9 millones de turistas (INE).
Tras adaptar al cómic "Memorias dun neno labrego", obra de Xosé Neira Vilas (Gres, 1928-2015) publicada en 1961 que es libro de la literatura gallega más traducido, y llevado a viñetas por Galaxia, hoy Iria Aldegunde busca crecer.
Después de experiencias previas como los libros corales como "Florencio" (2022; O Garaxe Hermético ) y "Gaspariño XXI" (2023; Deputación de Pontevedra) y el citado cartel festivo, encara un nuevo proyecto. «Traballo agora mesmo nun novo proxecto pero neste caso non vai ser unha adaptación é unha idea persoal da que aínda non podo contar máis», cuenta esta emergente autora compostelana con mucho por contar.
- Un gallego licenciado en la USC, nuevo presentador de ‘Directo al grano’ tras la llegada de Gonzalo Miró a ‘Malas Lenguas’ en sustitución de Jesús Cintora
- Muere Luciano Pérez Villar, 'Chano', histórico referente de la hostelería compostelana
- Denuncia que cierran en Santiago su ciclo de FP a un curso de terminar sin darle opciones
- Borja Verea aspira a gobernar Santiago en 2027: «Un alcalde ten que ser útil»
- A menos de una hora de Santiago: los 5 mejores lugares para ver el eclipse total del 12 de agosto
- Ni Ensanche ni Casco Histórico: los barrios de Santiago en los que el alquiler se come casi la mitad de la renta familiar
- Una sola inyección para frenar la pérdida de visión: el nuevo tratamiento contra la degeneración macular
- Una familia, 24 personas y 110 km: “Para mí el mérito es habernos juntado”