Ciencia con conciencia dende a USC: a alianza con Open Arms para dar voz á diáspora invisible

Nas aulas da Facultade de Psicoloxía da Universidade de Santiago de Compostela (USC) non só se estudan teorías, dende hai dous cursos, analízase o pulso da supervivencia no mar Mediterráneo. A través dunha colaboración estreita coa ONG Open Arms, o estudantado galego está a converterse nun referente internacional na investigación da violencia que sofren as persoas migrantes. O que comezou como unha práctica docente transformouse nunha ferramenta de impacto social que a propia organización de rescate utiliza agora nos seus programas de sensibilización por todo o país.

O modelo ‘Aprendizaxe e Servizo’: da teoría á realidade

A iniciativa articúlase arredor da materia de Intervención e Prevención en Contextos de Violencia. O profesor e investigador da USC Marcos Dono Martín explica como naceu esta vinculación: «O meu traballo na USC, como investigador e como docente, está enfocado ao estudo e á prevención da conduta violenta. Atopar unha colaboración práctica deste tipo para unha materia na que se trata a violencia non é sinxela, e aí aparece Open Arms».

Baixo esta metodoloxía, as alumnas e alumnos non se limitan a facer un traballo académico para obter unha nota. O seu labor consiste en investigar as causas psicosociais da violencia migratoria e propoñer estratexias de divulgación que logo a ONG incorpora ao seu proxecto Educación para la libertad.

Dende Open Arms, a recepción é de absoluta admiración: «Es la mejor universidad con la que hemos trabajado. La investigación en la USC es fantástica», afirma Ángeles Schjaer a coordinadora pedagóxica e activista da ONG, destacando que os traballos galegos superan con moito o rigor doutras institucións nacionais.

Radiografía dunha viaxe de dor

As investigacións lideradas dende Compostela poñen o foco en aspectos que moitas veces quedan fóra dos titulares. Un dos estudos máis potentes centrouse na violencia específica contra as mulleres e a infancia. Marcos Dono sinala que o obxectivo é visibilizar que a violencia non empeza nin remata no mar: «Son persoas que obviamente están suxeitas a moita violencia, a moitos niveis: moitas escapan a Europa fuxindo precisamente da guerra ou doutras violencias. Sofren violencia na ruta, tanto por parte das mafias como violencia por parte doutras persoas coas que comparten o traxecto», destaca Dono Martín.

Esta realidade inclúe tamén a violencia vicaria, onde se utiliza aos nenos para infrinxir dor ás nais no tránsito migratorio.

Para Open Arms, contar con estes datos científicos permite que as súas charlas en colexios e institutos deixen de ser un relato de «emerxencia» para convertérense nunha explicación profunda das causas xeopolíticas, o espolio de recursos e a industria armamentística que obrigan a millóns de persoas a desprazárense.

A Psicoloxía como escudo ante o odio

Nun momento onde os discursos polarizados gañan terreo, o rigor científico da Universidade de Santiago de Compostela preséntase como un antídoto.

O profesor e investigador da USC é contundente sobre a importancia de manter a obxectividade sen perder a humanidade.

«O noso labor baséase en datos actitudinais e comportamentais que recollemos. Diso trata a ciencia: de investigar que motiva distintos comportamentos humanos, non de buscar ter razón ao facelo», explica Dono Martín.

O investigador compostelán entende que moitas respostas hostís da sociedade veñen motivadas por procesos psicolóxicos como o prexuízo ou as teorías conspiratorias, alimentadas por discursos que el cualifica de «repugnantes e deshumanizadores».

«Dende a investigación buscamos entender por que estes discursos poden chegar a funcionar e, a través de aí, a clave é deseñar estratexias divulgativas e educativas que trasladen eses achados nun cambio comportamental», afirma o profesor da USC.

Galicia: memoria de emigrantes

Dono Martín apela á memoria colectiva dos galegos para xerar empatía co que ocorre hoxe.

«Sentiríame profundamente orgulloso de pertencer a unha sociedade galega que, tendo sido historicamente migrante, agora comprende a dor e o sacrificio que pasan outras persoas. Os nosos avós e bisavós tiveron que saír buscar o pan a América Latina, a Suíza, a Inglaterra. Foi duro pero encontraron xente que lles axudaron. Ogallá nós sexamos quen de deixar as mesmas lembranzas na xente que chega agora á nosa terra», sinala o profesor da USC.

Consolidar a colaboración cara á excelencia

O éxito desta unión é tal que ambas partes están a dar pasos para formalizar unha colaboración que converta esta alianza nalgo fixo e estrutural dentro da universidade.

Open Arms, a pesar de ser unha organización pequena que prioriza os seus fondos para o rescate marítimo, considera vital ter en Compostela un «profesor referente» que lidere un estudantado tan implicado.

Este proxecto de Aprendizaxe e Servizo demostra que a universidade pública non é unha torre de marfil, senón un motor de cambio.

Como conclúe Marcos Dono Martín: «O noso traballo é investigar como nos comportamos e por que... e agardar que ese discurso cale en base á evidencia que achegamos, non dicíndolle a ninguén o que ten que pensar». Santiago, unha vez máis, sitúase no mapa da solidariedade, esta vez con bata de científico e co rigor da investigación social máis avanzada.