Las expresiones de los abuelos gallegos que son puro patrimonio oral: «estás de bo ano» o «nin arre nin xo»
Nuestros mayores nos han dejado un legado impagable: cientos de frases hechas que nos hacen únicos y que han conseguido que la retranca gallega se conozca en todo el mundo

Javier Rosende Novo
Si hay algo que forma parte de la identidad gallega, más allá de nuestro amor por la buena comida, son todas esas expresiones, frases hechas y refranes que, sin darnos cuenta, adquirimos durante nuestra infancia y, más tarde, ya en la adultez, nos sorprendemos usando. Y es que ¿quién no se ha visto diciendo un «do chan para abaixo non pasa» ou un «nunca choveu que non escampara»? Nuestros abuelos nos han dejado un legado impagable: cientos de expresiones geniales que nos hacen únicos a la hora de decir las cosas y que han logrado que la retranca gallega sea conocida en todo el mundo. Y es que nuestro idioma está cargado de frases inundadas de sabiduría popular, humor y sentido práctico, capaces de resumir en pocas palabras toda una lección de vida.

Tres personas mayores sentadas en un banco / PEXELS
En este artículo recopilamos algunas de las expresiones gallegas más típicas y utilizadas sobre todo por la gente mayor, muchas de ellas conservadas gracias a la tradición oral. Hagamos un pequeño viaje por nuestra particular manera de hablar... y ¡también por nuestra forma de entender el mundo!
Nin arre nin xo: una frase utilizada para expresar que ni avanzas ni retrocedes, es decir, indecisión.
A modiño: despacio, con mucho cuidado. Esta expresión es, sin duda, una de las que más escucharás a madres y abuelas cada vez que te subes al coche o bajas una escalera.
Come, filliño, come: sin duda, un mandato afectivo-gastronómico universal.
Estás de bo ano: cuando un abuelo o abuela te dice esto, está tirando de retranca para señalar que has engordado un poco últimamente.
Marcho, que teño que marchar: es la fórmula gallega perfecta para irse sin explicar demasiado.
Morra o conto: si un gallego te dice esto, ya puedes dar la discusión por terminada.
Do chan para abaixo non pasa: es una forma muy gallega (y muy de abuelo) de quitarle hierro a una caída, un susto o una preocupación. Te recuerda que tampoco hay que hacer un drama antes de tiempo.
Mexan por nós e temos que dicir que chove: viene a decir que nos toman el pelo, y encima tenemos que aceptarlo.
Outra vaca no millo: otro lío o problema más.
Tanto ten Xan coma Perillán: da igual uno que otro.
Caer da burra: darse cuenta de algo demasiado tarde.
A rañala! / Vai rañala!: si un gallego te suelta esta expresión te está directamente mandando a paseo.
Falar por falar: hablar sin fundamento.
Mentres falas non comes: expresión cien por cien de abuela para mandarte comer y callar.
Que che preste: si estás en un restaurante no será difícil que algún gallego (sobre todo mayor)te lo diga para desearte que te siente bien la comida.
Vaiche boa!: es una expresión que suele usarse cuando algo sorprende, indigna o parece un despropósito.
Meterse o demo a predicador: dar lecciones quien menos debería.
Non sexas cantamañanas: no seas informal.
Andar con contos: poner excusas, enredar.
Cada cousa ‘pro’ que é, e o zapato ‘pro’ pé: cada cosa en su sitio.
Mallar en ferro frío: perder el tiempo insistiendo donde no hay remedio.
Vas caer: profecía clásica de abuela.
Xente nova e leña verde, todo é fume: frase muy de abuelo para expresar que los jóvenes prometen mucho, pero aún son inmaduros.
Aínda tes a casca no cu: expresión también muy de abuelo para decirte que todavía eres muy joven para saber/ comprender algo.
O que garda sempre ten: la cultura del ahorro de nuestros abuelos quedó reflejada en esta frase inmortal.
Amiguiños si, pero a vaquiña polo que vale: amistad sí, pero las cuentas claras.
Non hai pouco que non chegue nin moito que non se acabe: todo se administra, lo poco puede bastar y lo mucho acabarse.
Madia leva!: expresión que significa «así calquera».
O que non chora, non mama: el que no pide o protesta, no consigue nada.
Quen ten cu ten medo: todos tenemos miedo cuando algo nos puede afectar.
Máis sabe o demo por vello que por demo: la experiencia es un ‘plus’.
A cabra sempre tira ao monte: la manera de ser real de alguien, siempre sale a la luz.
Cada un fala da feira segundo lle foi nela: cada uno cuenta las cosas según su experiencia.
A can fraco todo son pulgas: cuando alguien está en una mala racha, parece que todo le pasa a él.
Quen moito fala, moito erra: cuanto más hablas, más fácil es meter la pata.
Fóra da casa, cada can é un lobo: fuera de casa hay que espabilar, pues no todo el mundo te va a tratar con mimo.
Ser un toxo: ser arisco o poco cariñoso.
Facer as beiras: intentar ligar.
Ir coma alma que leva o demo: quiere decir que vas muy rápido.
Quedar a velas vir: quedarse esperando o sin reaccionar.
Ir de pé feito: expresión muy ourensana para explicar que fuiste a algún sitio a propósito, solo para hacer una gestión concreta.
- Buscan figurantes en Santiago para la nueva película de Vaca Films: estos son los requisitos
- El legendario París-Dakar revive en Fontiñas: así es la versión del barrio compostelano
- Hijos de Rivera lanza Santa Clara, su nueva cerveza temporal en colaboración con Basqueland Brewing
- De las aulas de Santiago a la graduación en Michigan: la historia de éxito de Carlota Garabato en Estados Unidos
- Cuarenta chefs con Estrella Michelin en Negreira por Art for Dent, Arzak y Casa Barqueiro
- El aeropuerto de Santiago cambia Heathrow por Gatwick, pero mantendrá su vuelo diario con Londres este invierno
- La USC sitúa a tres investigadores entre los jóvenes más destacados de Galicia por sus avances en energía, obesidad y turismo
- La panadería de Santiago que triunfa con su café con flores: 'Estamos vendiendo más flores que pan
