El Correo Gallego

Tendencias » El Correo 2

TRIBUNA LIBRE

Antón Pulido, galego de Amoeiro, pintor e mestre

ALBERTO BARCIELA XORNALISTA  | 06.01.2019 
A- A+

Na parte baixa de amoeiro, contra Ribadavia, o río vai camiño do océano, cheo do orgullo dos seus fillos, das súas fecundas achegas, inxeridas de savias novas, xa colleitas as contribucións intelectuais, coma se foran as augas limpas do Sil e do Avia trasvasadas ao Pai Miño para quecer nas termas e dar lugar á Illa dos Poetas. O tempo brinda pola terra e polo ceo con ribeiros brancos e tintos de Amoeiro. O xantar ilumínase dos ouros do aceite de Ribadavia, no que xa se sofriten os pementos da Arnoia, as patacas da Limia. Co mesmo froito da oliva, condiméntase o polbo de Carballiño sobre pan de Cea, das veciñas terras de Pan levar, descritas con nobreza por Camilo José Cela.

O xudeocristianismo fala de esperanza, e as xentes danzan, cantan, rin e fan romarías baixo das árbores. Fórmase unha trullada, quizais escoitando a gaita do músico pontevedrés Óscar Ibáñez, acompañado da Real Banda de Ourense, ou a María do Ceo, para darlle a razón a nai Natureza feita ourensanía. Todo á beira da Vía de Prata e da mesma vida, no camiño dunha esperanza culta e cultivada. No fermoso confín da Terra Nai e Señora, que desde Trasalba xa albisca a Fin do Mundo, xusto despois de Compostela, aló por riba da densa Serra da Martiñá.

O galego celebra cada xornada ao ritmo de gaitas, pandeiros e alalás. Nun mundo que predí o outromundo a festa faise case sempre a carón mesmo do cemiterio. Quen dixo medo! Que dance mesmo a Santa Compaña, que se invoquen espíritos e trasgos en queimadas de bo augardente do Ribeiro.

No mundo da imaxinación non existe distancia. No hábitat galego do que falamos están moi presentes o ensino, a astroloxía, a música, a arte, a palabra, a filosofía e algo de matemáticas. Entre a illa grega de Samos e a ágora baixo dos castiñeiros -vellos caracochas-, os carballos, e os pinos, case todo coincide. Os feitizos fan posible a maxia, e esta os prodixios. Hai que admitir certas cousas inexplicables, propias das terras meigas, onde os mitos conviven cos homes, mentres a natureza impón a súa exactitude inexplicable. O bosque é animado, con xabaríns, corzos, coellos. A paisaxe é sublime, e adórnase co necesario para a vida: cabaceiros, cruceiros, lavadeiros, muiños e fornos. A xente é vital, gañadora de mundos, auscultadora de vidas.

O pintor, grabador e xestor cultural Antón Pulido, o mestre Isaac Pulido, pai do artista, e Otero Pedraio, novelista e ensaista, conforman un triángulo imprescindible, unha simbiose, un metafórico Teorema de Pitágoras, expoñente de sabiduría, cerne de ourensanía e de galeguidade. Don Ramón como eixo, o artista e o seu ascendente como alumnos avantaxados da Escola de Trasalba, que -a diferenza dá grega- baseouse nas palabras e na arte, como método complementario dos números. Hai que saber de todo, coñecelo para trasmitilo, para ben dos que han de vir.

Antón Pulido, o neno prodixio: seminarista fillo de seminarista; escollido para o coro do eminente músico Antonio Jausarás; estudante de canto gregoriano co pai Manzagarra na Clerecía de Salamanca; alumno de harmonía co Pai Calo; tenor solista; tocador de bandurria, mandolina, laúde, guitarra e violín; campeón de xadrez do seminario, cun campo de xogo de reises y raíñas, de torres e peóns, e con dúbidas prolongadas sobre a existencia de algo máis ca mitos. Pulido tería dado un bo cardeal e mesmo un Papa, pero as dúbidas fixeron del un príncipe da arte, en busca de respostas máis fondas se cabe das que podería ter atopado na igrexa.

Os seres necesitan luz e cor, ledicia, e Antón Pulido fai diso o cerne da súa obra, o itinerario conceptual de cada un dous seus debuxos, das súas pinturas. Un percorrido vitalista que se prolonga dende a nenez, rodeado de fragas de lápises de cores, plasmando paisaxes ata chegar o profundo sono dun petrucio da pintura, dun soñador cheo de plenitude que derrama abstraído o seu imaxinario no lenzo ou no papel.

Hai que desdebuxar uns anos do calendario, debullar algúns recordos, mesturar na paleta da memoria un neno e dous petrucios, un deles abraiado baixo a árbore á que chama o meu irmanciño; o outro, formando a decenas de xeracións do seu lugar. Hai que se trasladar á meseta dos Chaos, situada o noroeste do val do río Miño, aló no lugar de Outeiro, na parroquia de Bóveda, no concello de Amoeiro, nas terras da casa de Vilamarín e do Mosterio cisterciense de Oseira. Ese lugar ten pegadas de todas as etapas do pasado, nunha paisaxe excepcional, difícil de atopar noutros lugares. Hai que se mergullar mentalmente nos anos corenta do século pasado, e ollar dende aló o cosmos e o futuro; hai que imaxinar os nosos persoeiros paseando a Ponte de San Fiz, sobre o río Barbantiño, polo que pasa o Camiño Real de Ourense a Pontevedra. O debuxo é perfecto, con algún matiz abstrato, pero culminante para unha obra que debería titularse Tres mestres.

Dende os cinco anos, Pulido foi amigo de Carlos Casares e de seu irman Javier. Os tres xogaban na casa do tío do escritor na reitoral de Aveiro, onde o autor de Ilustrísima puña unha e outra vez a Misa Requiem de Mozart. O prodixio dos nenos que chegarían a ser grandes homes da Galicia máis intelectual, ceremoniando o excelso xa na infancia.

Non é extrano que Pulido sexa agora un Pope, un persoeiro de relevo na sociedade e na arte galegas, un promotor de ourensanía e de galegidade, un mestre xeracional e un percursor das vangardas pictóricas. Otero Pedraio estaría tan orgulloso coma Isaac, o pai do pintor, e Carmiña, a súa nai - a mellor voz da contorna, a muller que soubo deixar a cidade para se tarsladar a un mundo rural e cumprir co seu cometido como muller do mestre, unha verdadeira artista vocacional, cantándolle á vida para goce dos conveciños, con voz melodiosa, con habilidades para dominar o barro, maña para arranxar un enchufe, e amor para agarimar a Antón e alentalo por os mundos das musas e das ensoñacións-.

Grecia e Galicia, Ourense -a Atenas galega- e Trasalba son lugares encantados. Neles, todo adquire a cor do vento, cos matices da chuvia e esplendor do sol, para transformarse. Cunqueiro foi quen nos ensinou a percibirmos estas cousas, as mesmas que cantara Rosalía, as que reflectiu Castelao nas súas caricaturas, as que expresaron Celso Emilio Ferreiro, Eduardo Blancoamor, Cunqueiro, Carlos Casares, Alfredo Conde, Carlos Oroza, Marcos Valcárcel, e Afonso Vázquez-Monxardín; das que se namoraron Bieito Ledo, Fernández del Riego, María del Carmen Krukenberg, Ramón Piñeiro e Franqueira; as que transmite Pulido -o amigo de todos- nos seus cantos épicos enmarcados. As primaveras son mil. Galicia vai en nós, con nós, nos devanceiros e nas intelectualidades fermosamente vivas.